Η λέξη «ντετέκτιβ» ταξιδεύει εύκολα στην καθημερινή γλώσσα. Τη συναντάμε σε αστυνομικά μυθιστορήματα, σε συζητήσεις για υποψίες, σε αστεία, ακόμη και σε σχόλια για μια δύσκολη οικογενειακή ή επαγγελματική κατάσταση. Όταν όμως η υπόθεση πάψει να είναι φήμη ή προσωπική ανησυχία και αρχίσει να απασχολεί δικηγόρο, η ίδια λέξη αποκτά άλλο βάρος. Πλέον δεν περιγράφει έναν ρόλο από ταινία, αλλά μια εργασία με μέθοδο, όρια, τεκμηρίωση και ευθύνη απέναντι σε έναν φάκελο που μπορεί να φτάσει ενώπιον αρχής ή δικαστηρίου. Η μετάβαση από το «θα βάλω έναν ντετέκτιβ» στο «θα ζητήσω από έναν αδειοδοτημένο ερευνητή μια έκθεση που μπορεί να διαβάσει ο δικηγόρος μου» είναι ουσιαστική, και αξίζει να εξηγηθεί με καθαρές λέξεις.
Γιατί η καθημερινή λέξη «ντετέκτιβ» δεν αρκεί πια
Η καθομιλουμένη φορτώνει τη λέξη με μια υπόσχεση παντογνωσίας. Ο «ντετέκτιβ» της κουβέντας υποτίθεται ότι «όλα τα βρίσκει», ότι μπαίνει παντού, ότι αποκαλύπτει ό,τι του ζητηθεί. Στην πράξη, η δουλειά ενός ιδιωτικού ερευνητή ξεκινά από την ακριβώς αντίθετη αρχή: από το τι δεν επιτρέπεται και από το τι είναι πραγματικά εφικτό να αποδειχθεί με νόμιμο τρόπο. Η πρώτη συζήτηση με έναν επαγγελματία δεν μοιάζει με ανάκριση ούτε με σκηνή ταινίας· μοιάζει με μια προσεκτική συζήτηση όπου ο ερευνητής καλείται να καταλάβει ποιο είναι το ζητούμενο, ποιο είναι το έννομο συμφέρον του εντολέα και αν υπάρχει τρόπος να απαντηθεί το ερώτημα χωρίς παραβίαση δικαιωμάτων τρίτων.
Εδώ εντοπίζεται και η πρώτη μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην καθημερινή αντίληψη και στην επίσημη περιγραφή του επαγγέλματος. Η καθημερινή σκέψη ζητά «πληροφορία». Ο ερευνητής οφείλει να παράγει τεκμηριωμένο υλικό: τι παρατηρήθηκε, πότε, πού, από ποιον, με ποια πηγή, και με ποιο βαθμό βεβαιότητας. Μια πληροφορία που δεν μπορεί να περιγραφεί με ημερομηνία, τόπο και συνθήκες συλλογής είναι, για έναν δικηγόρο, σχεδόν άχρηστη — ακόμη κι αν ακούγεται εντυπωσιακή. Αντίθετα, μια φαινομενικά «μικρή» διαπίστωση που έχει καταγραφεί σωστά μπορεί να αποκτήσει βάρος, επειδή ακριβώς είναι ελέγξιμη.
Η διαφορά ανάμεσα στην πληροφορία και στο αποδεικτικό υλικό
Στη δεκαετία του 1990 η άδεια άσκησης επαγγέλματος δεν ήταν μια τυπική σφραγίδα, αλλά οριοθέτηση ευθύνης. Σήμερα, ένα γραφείο όπως αυτό του Πέτρου Δρόλια, με άδεια υπ’ αριθμόν 4891/7/1/90-δ’ και πορεία από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, περιγράφει τη δουλειά του με όρους που θα αναγνώριζε ένας νομικός: οριοθέτηση ερωτήματος, νόμιμη συλλογή στοιχείων, χρονολόγηση, παραδοτέο. Η εμπειρία των περισσότερων από 30 ετών και άνω των 1.500 υποθέσεων σε 14 χώρες δεν χρησιμεύει ως διαφημιστική υπόσχεση, αλλά ως ένδειξη ότι τα ερωτήματα που φτάνουν σε έναν έμπειρο ερευνητή είναι συνήθως πολύ πιο σύνθετα από ό,τι περίμενε ο εντολέας όταν έλεγε τη λέξη «ντετέκτιβ».
Η επίσημη περιγραφή: μέθοδος, όρια και ένα έγγραφο που αντέχει σε έλεγχο
Όταν κάποιος αναζητά επαγγελματική βοήθεια και ενημερώνεται για το τι σημαίνει ιδιωτικος ερευνητης στην πράξη, διαπιστώνει ότι η δουλειά χωρίζεται σε τέσσερις πρακτικές ενότητες. Πρώτον, να διατυπωθεί ένα νόμιμο και απαντήσιμο ερώτημα — όχι «θέλω να μάθω τα πάντα», αλλά «τι ακριβώς χρειάζεται να αποδειχθεί και για ποιον σκοπό». Δεύτερον, να συλλεχθούν στοιχεία από δημόσιες πηγές, μητρώα και αρχεία όπου η πρόσβαση είναι θεμιτή. Τρίτον, να γίνουν διακριτικές επιτόπιες έρευνες και συζητήσεις με πρόσωπα που δέχονται να μιλήσουν, χωρίς πίεση και χωρίς αποκάλυψη της έρευνας. Τέταρτον, να καταγραφεί κάθε διαπίστωση με ημερομηνία, ώρα και τόπο σε μια γραπτή έκθεση που μπορεί να αξιολογήσει ο δικηγόρος.
Τα όρια είναι εξίσου μέρος της περιγραφής, και δεν είναι διαπραγματεύσιμα. Δεν γίνονται υποκλοπές τηλεφωνικών συνδιαλέξεων, δεν διαβάζονται μηνύματα τρίτων, δεν γίνεται πρόσβαση σε λογαριασμούς ή συσκευές άλλων ενηλίκων, δεν τοποθετείται κρυφό GPS ή λογισμικό σε ξένο αυτοκίνητο ή κινητό, δεν αντλούνται τραπεζικά, τηλεφωνικά ή φορολογικά δεδομένα τρίτων και δεν γίνονται ηχογραφήσεις σε ιδιωτικούς χώρους. Τα σημεία αυτά συνδέονται με το άρθρο 19 του Συντάγματος και την παράγραφο 3, σύμφωνα με την οποία αποδεικτικά μέσα που αποκτήθηκαν παράνομα δεν λαμβάνονται υπόψη, με το άρθρο 370Α του Ποινικού Κώδικα για την παράνομη υποκλοπή και καταγραφή, καθώς και με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (ΕΕ) 2016/679 και τον νόμο 4624/2019.
Τι περιλαμβάνει η έκθεση που παραδίδεται
Η έκθεση δεν είναι αφήγηση εντυπώσεων. Περιλαμβάνει χρονολόγιο, τοποθεσίες, διάκριση ανάμεσα σε διαπιστωμένα γεγονότα και σε εκτιμήσεις, και —όπου υπάρχει— φωτογραφικό ή οπτικοακουστικό υλικό από δημόσιους χώρους. Η αξία της δεν κρίνεται από το πόσο «εντυπωσιακή» είναι, αλλά από το αν αντέχει στον έλεγχο ενός νομικού παραστάτη. Αυτός είναι και ο λόγος που η συνεργασία με δικηγόρους, ασφαλιστικές εταιρείες, επιχειρήσεις και ναυτιλιακές εταιρείες περιγράφεται ως βασικός άξονας της δουλειάς: ο ερευνητής δεν υποκαθιστά τον νομικό, του δίνει υλικό με το οποίο μπορεί να εργαστεί.
Όταν η υπόθεση φτάνει στον δικηγόρο: πώς αλλάζει ο ρόλος του ερευνητή
Όσο η υπόθεση παραμένει σε επίπεδο προσωπικής ανησυχίας, ο εντολέας ζητά συνήθως «μια απάντηση». Όταν όμως εμπλέκεται δικηγόρος, το ζητούμενο αλλάζει: χρειάζεται υλικό που μπορεί να αξιολογηθεί, να συγκριθεί με άλλα στοιχεία, να χρησιμοποιηθεί σε εξώδικη διαδικασία ή να αποτελέσει μέρος φακέλου. Αυτή η αλλαγή πλαισίου επηρεάζει την ίδια τη μεθοδολογία. Ο ερευνητής καλείται να απαντήσει σε ερωτήματα όπως: ποια σειρά γεγονότων είναι κρίσιμη, ποια πρόσωπα εμπλέκονται, τι μπορεί να αποδειχθεί με νόμιμα μέσα και τι όχι, και ποιος είναι ο πιο σύντομος δρόμος προς μια χρήσιμη —όχι απαραίτητα εντυπωσιακή— διαπίστωση.
Σε υποθέσεις οικογενειακού δικαίου, εργασιακών διαφορών, εμπορικών διενέξεων ή ασφαλιστικών ζητημάτων, ο ρόλος του ερευνητή είναι συχνά πιο «τεχνικός» απ’ ό,τι φαντάζεται ο εντολέας. Πρέπει να γνωρίζει πότε μια παρατήρηση σε δημόσιο χώρο έχει νόημα να καταγραφεί και πότε όχι, πότε μια δημόσια πηγή αρκεί και πότε χρειάζεται επιτόπια έρευνα, και κυρίως πότε η σωστή απάντηση είναι ότι δεν χρειάζεται ερευνητής — γιατί το ζήτημα λύνεται διαφορετικά. Αυτή η ειλικρίνεια είναι μέρος της επαγγελματικής περιγραφής, όχι αδυναμία της.
Διακριτικότητα, τοπική παρουσία και προετοιμασία
Η πρακτική πλευρά έχει επίσης σημασία για έναν δικηγόρο που συνεργάζεται με ερευνητή. Το γραφείο στη διεύθυνση Αιόλου 104, 105 64 Αθήνα, λίγα λεπτά με τα πόδια από το μετρό Ομονοίας, λειτουργεί με ραντεβού, ώστε οι πελάτες να μη συναντιούνται μεταξύ τους· η πρώτη συζήτηση μπορεί να γίνει και τηλεφωνικά, με βιντεοκλήση ή σε ουδέτερο σημείο. Η κάλυψη περιλαμβάνει όλη την Αττική —κέντρο, βόρεια και νότια προάστια, δυτικά προάστια, ανατολική Αττική και Μεσόγεια, Πειραιά— καθώς και την υπόλοιπη Ελλάδα και εργασίες στο εξωτερικό, με μετακινήσεις ή μέσω δικτύου συνεργατών. Η πρώτη επικοινωνία είναι δωρεάν και εμπιστευτική, χωρίς δέσμευση, ενώ πριν από οποιαδήποτε εργασία παραδίδεται γραπτή, εξατομικευμένη εκτίμηση κόστους και σχέδιο ενεργειών. Σε κάθε πρώτη συνάντηση ο εντολέας μπορεί —και καλό είναι— να ζητήσει να δει την άδεια του ερευνητή. Η συνέπεια σε αυτές τις λεπτομέρειες είναι που κάνει τη διαφορά ανάμεσα στον «ντετέκτιβ» της καθημερινής κουβέντας και στον επαγγελματία που μπορεί να σταθεί δίπλα σε έναν δικηγόρο χωρίς να του δημιουργήσει προβλήματα.
